Parowozy
pospieszne ze swoimi wielkimi kołami, a dzięki nim osiąganymi
dużymi prędkościami, robiły na pasażerach i miłośnikach
starej kolei zawsze największe wrażenie. Kiedy przejeżdżałyz
dużą prędkością prowadząc ciężki pociąg pospieszny,
wrażenie to było szczególnie duże. Zapraszam do poznania
historii kresu planowej eksploatacji parowozów pospiesznych
PKP w służbie ostatniego międzynarodowego pociągupospiesznego"Karpaty",
obsługiwanego przez ostatnie Pt47 zaangażowane do zadań,
do których zostały zbudowane.
Dowiedz
się, jak zrodził się kult "Karpat" i Pt47-13
w 35 rocznicę ostatniego pociągu!
Fot. 1.Parowóz Pt47-13 uchwyconypodczas obrządzania
na torach parowozowni Przeworsk.
Lata
osiemdziesiąte XX wieku to kres eksploatacji parowozów
pospiesznych serii Pt47, a kolejna dekada to już definitywny
koniec trakcji parowej na PKP. Z początkiem tego okresu
możliwe było jeszcze ujrzenie Pt47 z ciężkimi pociągami
pospiesznymi, jednak sytuacja ta dynamicznie zmieniała
się w połowie lat osiemdziesiątych. Wówczas MD Kłodzko,
czy MD Olsztyn nie wydawały już Pt47 do ciężkich pociągów
pospiesznych. Inaczej sytuacja wyglądała w MD Skarżysko-Kamienna.
Kiedy Pt47 kończyły planową obsługę pociągów z Warszawy
do Rzeszowa i dalej do Zagórza czy Przemyśla, wyjątkiem
pozostał międzynarodowy pociąg pospieszny "Karpaty"
nr 381/382 relacji Sofia - Bukareszt -Suceava -
Lwów - Przemyśl - Przeworsk - Skarżysko-Kamienna - Radom
- Warszawa Wschodnia. W pociągu tym, na całej długości
trasy, przeprowadzano dwukrotnie wymianę wózków ze względu
na zmianę rozstawu szyn. Druga podmiana następowała
na granicy Polski i ZSRR w Przemyślu, gdzie obsługę
pociągu podejmowała lokomotywa elektryczna EU07 z MD
Dębica, która prowadziła go do Przeworska. Tutaj od
linii numer 91 Kraków Główny - Medyka odchodził niezelektryfikowany
szlak Przeworsk - Stalowa Wola Rozwadów i dalejSandomierz
- Skarżysko-Kamienna, co dawało pole do popisu ostatnim
Pt47 z MD Skarżysko-Kamienna. Dalej ze Skarżyska-Kamiennej
do końca relacji pociąg prowadzony był przez lokomotywy
serii ET22, też z MD Skarżysko-Kamienna.
Fot.
2.Parowóz Pt47-13 z pociągiem "Karpaty"
ostatnich dniach planowej obsługi z Przeworska do Sandomierza.
Planowe
zestawienie Karpat wyglądało następująco: B + B + A +
B + WLABd + WLABd + WLABd + WLABd. W sezonie letnim obsługę
trakcyjną na odcinku niezelektryfikowanym często zapewniałylokomotywy
ST44, lecz w sezonie grzewczym taka sytuacja nie mogła
mieć miejsca. W ostatnich latach w obsłudze "Karpat"
występowały wszystkie sprawne w tym okresie skarżyskie
maszyny 13, 60, 63, 82, 102, 103, 104, 110, 130, 148,
149, 166. Jednak ze względu na zakończenie napraw parowozów
przez ZNTK Bydgoszcz w roku 1985, ich liczba pod parą
systematycznie malała. W przypadku defektów nielicznych
z czasem sprawnych Pt47, do obsługi zatrudniano również
parowozy serii Ty2 i Ty51.
Film
video angielskiego hobbysty przedstawiający przejazd
Pt47-13 z pociągiem "Karpaty"
przez przystanek osobowy Grzybowa Góra w dniu 24 marca
1987. YT
user: stephensrailways
Do
grudnia 1987 roku parowozy Pt47 prowadziły "Karpaty"
na blisko 200 kilometrowym odcinku Skarżysko-Kamienna
- Sandomierz - Przeworsk. W wyniku elektryfikacji szlaku
Skarżysko-Kamienna - Sandomierz długości 97 kilometrów
właśnie w grudniu 1987 roku obsługę parowozami Pt47 skrócono
do odcinka Sandomierz - Przeworsk o długości 100 kilometrów.
27 kwietnia 1988 roku ostatni raz parowóz Pt47-138
(HCP 1940/1949) z MD Skarżysko-Kamienna prowadził "Karpaty"
zastępując wyjątkowolokomotywę EU07 i jadącna całym odcinku
Przeworsk - Skarżysko-Kamienna. Drzwi dymnicy lokomotywy
udekorowano okazjonalnym szyldem, a pociąg, który przybył
do Przeworska z opóźnieniem, do Skarżyska dojechał planowo
dzięki efektywnej jeździe mechanika Adolfa Walkowiaka.
Było to uroczyste pożegnanie, po wieloletniej eksploatacji
w MD Skarżysko-Kamienna, parowozów serii Pt47. W dniu
30 kwietnia 1988 parowóz skreślono ze stanu PKP, jako
ostatni z serii Pt47 w parowozowni Skarżysko-Kamienna.
Jednak los był dla niego łaskawy, bo został zakupiony
przez towarzystwo Brenner & Brenner z Austrii. Parowóz
przeszedł naprawę główną i został ucharakteryzowany na
Pt31 otrzymując oznaczenie 919.138, co pozwoliło na prowadzenie
pociągów specjalnych nowego właściciela. Obecnie parowóz
oczekuje naprawy głównej.
Fot. 3.Widok powrotnego pociągu "Karpaty"(Bukareszt
- Warszawa) z budki maszynisty Pt47-13
w ostatnich dniach kursowania.
W
konsekwencji wspomnianej elektryfikacji szlaku do Sandomierza
z początkiem 1988 roku dwie Pt47 o numerach 13 i 104 przekazano
w styczniu 1988 roku do MD Rozwadów. Co ciekawe, seria
parowozów Pt47 z MD Rozwadów zniknęła w 1984 roku, po
skreśleniu ze stanu PKP parowozów o numerach 59, 161 i
przekazaniu do MD Skarżysko-Kamienna egzemplarzy o numerach
40, 167, 172. Po czterech latach wróciły dosłownie "na
chwilę", bo od chwili przekazania do zmianyrozkładu
jazdy 1987/88 na nowy rozkład 1988/89 minęło zaledwie
parę miesięcy. Był to ostatni okres dla obsługi "Karpat"
przez parowozy pospieszne PKP, ale i symboliczny koniectej
kultowej serii w planowej obsłudze ciężkich pociągów pospiesznych.
Pozostające jeszcze pod parą parowozy Pt47 w MD Kłodzko
niestety zapewniały obsługę trakcyjną już tylko dla pociągów
niższych kategorii i pociągów specjalnych.
Fot. 4. Pt47-13 z powrotnym pociągiem "Karpaty"
Bukareszt - Warszawa
podczas planowego postoju na stacji Stalowa Wola Rozwadów.
Przybliżę
nieco sylwetkę ostatniego rozwadowskiego duetu. Pt47-104
(HCP 1302/1949) w 1986 roku trafił z Lublina do Skarżyska-Kamiennej,
a 10 stycznia 1988 roku do Rozwadowa, gdzie obsługiwał
"Karpaty" i okoliczne pociągi pasażerskie do
maja 1988 roku, kiedy został wycofany z eksploatacji.
Parowóz Pt47-13 (Fablok1863/1948) przybył do Skarżyska
z Lublina podobnie, jak stoczwórka w 1986 roku, a następnie
7 stycznia 1988 roku trafił na stan MD Rozwadów jeszcze
z krótkim epizodem w Lublinie. Warto też wspomnieć, że
parowozownia w Rozwadowie nie posiadała obrotnicy, dlatego
podobnie jak w Przeworsku, parowozy obracano na trójkącie
torowym.
Fot. 5.Ostatni pociąg pospieszny "Karpaty"
z Warszawy do Bukaresztu z Pt47-13
na czele chwilę po pokonaniu stacji Głębów i widocznego
mostu nad rzeką Łęg kieruje się do Zbydniowa,
który pokona na biegu. 27 maja 1988.
W
piątek 27 maja 1988 roku pociąg "Karpaty", ostatni
raz jadący starą trasą z Warszawy do Bukaresztu, prowadzony
był parowozem pospiesznym i był to parowóz Pt47-13! Parowóz
nie został z tej okazji w żaden sposób udekorowany. Sam
przejazd nie był też tak uroczysty, jak przy 138-ce w
Skarżysku-Kamiennej. Pt47-13 wraca jeszcze z obiegiem
powrotnym w sobotę 28 i w niedzielę 29 maja, alejuż 28maja
1988 roku,zgodnie znowymrozkłademjazdy 1988/89,"Karpaty"
z Warszawy pojechały nową trasą przez Kraków, Nowy Sącz,
Muszynę, Plavec, Koszyce i dalej do Bukaresztu.
Fot. 6.Parowóz Pt47-13 odstawiony na torach
stacji Szczakowa, październik 1993 roku.
Trzynastka
30 czerwca 1988 roku uświetnia koniec trakcji parowej
w Lublinie, a 10 września 1988 ma miejsce jeszcze jedna
ważna karta w historii parowozu. W trakcji podwójnej z
Ty51-208 prowadziły one na odcinku Siedlce - Terespol
legendarny Orient Express relacji Paryż - Hongkong. Rozwadowska
maszyna prowadzona była przez maszynistę Józefa Chęciai
pomocnika Zygmunta Hermana, a Ty51-208 z MD Dęblin prowadzona
przez mechanika Pawła Jackela i pomocnika Tadeusza Rogosza.
Parowozy zastąpiłyanalogiczny duet w postaci Pt47-112
i Ty51-92, który prowadził pociąg na odcinku Kutno - Warszawa
- Siedlce. Kultowa trzynastka 30 października 1988 roku
odbyła ostatnią służbę w MD Rozwadów, kończąc swoją historię
pod szyldem PKP z przebiegiem 3 385 285km. Obie ostatnie
rozwadowskie "pety"skreślono ze stanu PKP w
dniu 4 maja 1989 roku i dla obu los był łaskawy.
Fot. 7.Ostatnie zdjęcie autora tekstu Pt4-13
ustawionej w roli pomnika w Skarżysku-Kaminnej, lipiec
2022
Stoczwórka,
po postoju w zapasie trwałym nastacji Zarzeka koło Dęblina,
trafia ostatecznie do Muzeum Kolejnictwa w Warszawie,
gdzie jest eksponatem do dziś. Trzynastka rozpoczyna tułaczkę
po kraju. Początkowo również trafia do Zarzeki, a później
przewieziona zostaje do Szczakowej, gdzie jej malatura
została odświeżona wraz z parowozem Ty51-9, przed ich
wystawieniem w mini skansenie zlokalizowanym przy peronach
stacji Bielsko-Biała Główna. Po likwidacji skansenu parowóz
trafia w okolice lokomotywowni w Krakowie Płaszowie. Po
blisko dekadzie postoju, dzięki inicjatywie władz Skarżyska-Kamiennej,
parowóz może ponownie wrócić do "swojej jednostki
macierzystej". Parowóz przechodzi renowację (zrealizowaną
przez firmę Axel-Rail) w hali wachlarzowej dawnej parowozowni
Skarżysko-Kamienna, a później trafia na cokół przy budynku
dworca, gdzie pozostaje pomnikiem historii upamiętniającym
trud i ciężką pracę kolejarzy skarżyskiego węzła kolejowego.